Ήθελα να γράψω κάτι γενικό για τις συζητήσεις στο φόρουμ που παρατηρώ το εξής παράδοξο. Ενώ έχουμε την πολυτέλεια του “lag” του γραπτού λόγου, η επικοινωνία μας μοιάζει να πάσχει από τις παθογένειες της συζήτησης του καφενείου. Εννοώ πως έχουμε την δυνατότητα να σκεφτούμε, να σβήσουμε, να ξαναγράψουμε και να επεξεργαστούμε τη σκέψη μας, επιλέγουμε να επικοινωνούμε σαν μεθυσμένοι θείοι σε οικογενειακό τραπέζι. Φυσικά αυτό δεν αφορά μόνο στο μπάσκετ ή μόνο ένα θέμα. Είναι πιο γενική παρατήρηση. Είναι ο εύκολος τρόπος με τον οποίο προσπερνάμε την κριτική μιας θέσης για να πάμε στην ταξινόμηση ενός προσώπου, και το κάνουμε τόσο γρήγορα που στο τέλος δεν θυμόμαστε καν ποιο ήταν το αρχικό επιχείρημα.
Αστερίσκος: Αυτό το ποστ δεν είναι ερευνητικό σαν άλλα, είναι απλά μερικές σκέψεις στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε και να καταθέσω τα 2 σεντς μου. Πασπαλισμένα στο κείμενο θα βρείτε footnotes με μικρούς ορισμούς των φαινομένων που περιγράφω κάπου από ψυχολογία και λογική.
Περί πληρότητας (και άλλων υπερβολικών απαιτήσεων)
Γράφει, ας πούμε, κάποιος ένα κείμενο για κάτι και αντί να σταθεί κάποιος στο αν αυτά που γράφεις είναι σωστά, υπερβολικά, ατεκμηρίωτα ή εύστοχα, η κουβέντα πάει στο "ναι, γιατί δεν γράφεις τα ίδια και για τους άλλους;" σε νανοδευτερόλεπτα. Ή επισημαίνεις ένα λάθος που είπε κάποιος και δεν συζητιέται το λάθος, αλλά το αν έχεις επισημάνει όλα τα αντίστοιχα λάθη όλων των άλλων ανθρώπων που πέρασαν ποτέ από τη ζωή του φόρουμ 1. Ή λέγεται κάτι για ένα περιστατικό και κάνει την εμφάνιση του από τον υπόνομο της ανθρώπινης λογικής το "α, τότε όμως λέγατε άλλα", λες και αυτό από μόνο του λύνει το θέμα, χωρίς να χρειάζεται να δείξεις ούτε τι ακριβώς λέγαμε, ούτε υπό ποιες συνθήκες, ούτε αν πράγματι πρόκειται για την ίδια περίπτωση.
Εκεί λοιπόν γεννιέται μια απορία για μία φάση που μοιάζουμε να την έχουμε κανονικοποιήσει ενώ είναι εντελώς παράλογη. Γράφω εγώ για το Α, γιατί μου προσάπτεις τη Β και τη Γ γνώμη; Γιατί, αντί να σταθείς σε αυτό που έχεις μπροστά σου και σου θέτω προς κρίση, μου αποδίδεις ολόκληρο πακέτο απόψεων που είτε δεν εξέφρασα είτε απλώς υποθέτεις ότι έχω; Αυτό δεν είναι έλεγχος στο επιχείρημα το οποίο έθεσα αλλά προληπτική δίκη προθέσεων. Είναι άλλο πράγμα να ελέγχεις τη συνέπεια κάποιου και άλλο να απαιτείς από αυτόν μια μόνιμη εγκυκλοπαιδική πληρότητα.
Η συνέπεια έχει να κάνει με το μέτρο κρίσης. Η πληρότητα έχει να κάνει με το πόσα πράγματα πρόλαβες ή επέλεξες να βάλεις σε ένα συγκεκριμένο ποστ. Το ότι δεν έγραψε κάποιος σε ένα κείμενο για όλα τα συναφή κακά του κόσμου δεν σημαίνει ότι αθωώνει όσα δεν ανέφερε. Είναι συνήθως κάτι πολύ πιο πεζό. Πως ένα κείμενο έχει αντικείμενο. Αν χαθεί αυτό, δεν υπάρχει συζήτηση, υπάρχει μόνο μια ακύρωση όπου κανείς δεν δικαιούται να μιλήσει για τίποτα αν δεν μιλήσει ταυτόχρονα για τα πάντα.
Φυσικά, έχει τη χάρη του καμιά φορά να ανοίγει το "τεφτέρι"
Έχει πλάκα (και μερικές φορές έχει και αξία) να ανασύρεις παλιά κείμενα για να δείξεις την ανακολουθία ορισμένων που νομίζουν ότι όλοι ξεχνάμε εύκολα. Δεν θα κάνω τον αθώο εδώ
Καμιά φορά είναι και αναγκαίο. Αλλά αυτό είναι εργαλείο που θέλει μέτρο, δεν μπορεί να είναι μόνιμος τρόπος ύπαρξης. Δεν γίνεται να συζητάμε όλοι περιμένοντας με τα receipts στη γωνία. Επειδή ακριβώς δεν γίνεται να είμαστε συνεχώς με το τεφτέρι στο χέρι, είναι καλύτερα να σχολιάζουμε πρώτα το επιχείρημα που έχουμε μπροστά μας. Αν μετά υπάρχει και θέμα ανακολουθίας, το βλέπουμε κι αυτό. Αλλά ως δεύτερο βήμα, όχι ως υποκατάστατο σκέψης.
Know Your Enemy - Rage Against the Machine debate club
Το δεύτερο που θέλω να σχολιάσω είναι λίγο πιο βαθύ, γιατί έχει να κάνει με το πώς κρίνουμε τους ανθρώπους. Στην ζωή (και στο φόρουμ κατ’επέκταση που είναι το αντικείμενο αυτού του κειμένου), πολύ συχνά δεν κρίνεται αυτό που λες, αλλά αυτό που ο άλλος νομίζει ότι είσαι. Δηλαδή δεν διαβάζει την πρόταση, διαβάζει μια ταυτότητα. "Αυτός είναι Παναθηναϊκός", "αυτός είναι Ολυμπιακός", "αυτός είναι αριστερός", "αυτός έχει κόλλημα με τον Μπαρτζώκα", "αυτός έχει κόλλημα με τον Γιουρτσεβέν" wink wink nudge nudge, άρα ό,τι ακολουθεί θα ερμηνευτεί εκ των προτέρων μέσα από αυτό το κουτάκι. Είναι ένας τρόπος ανάγνωσης πολύ βολικός, γιατί σε απαλλάσσει από τον κόπο της σκέψης 2. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις στο επιχείρημα, αρκεί να αποδώσεις κίνητρο στον ομιλητή 3. Μόνο που αυτό είναι κουβέντα για τα κίνητρα του άλλου, δεν είναι αντίλογος.
Power of the Tribe - Defqon.1 2024
Και υπάρχει κι ένα πιο συγκεκριμένο, "μπασκετοφορουμίστικο" παράδειγμα του ίδιου φαινομένου, που το βλέπουμε συχνά στα topic ομάδων. Το γνωστό "μην έρχεστε εδώ και προκαλείτε". Προφανώς υπάρχουν όντως περιπτώσεις που κάποιος μπαίνει μόνο για να ρίξει λάδι στη φωτιά. Αλλά πολλές άλλες φορές αυτό που βαφτίζεται "πρόκληση" δεν είναι το περιεχόμενο του σχολίου, είναι η ταυτότητα αυτού που το γράφει. Δηλαδή δεν κρίνεται τόσο το τι ειπώθηκε, όσο το ποιος το είπε και σε ποιο "γήπεδο" το είπε. Αν τα ίδια ακριβώς λόγια είχαν γραφτεί από κάποιον "δικό μας", συχνά θα διαβάζονταν ως πείραγμα, παρατήρηση ή και λογική ένσταση. Όταν τα γράφει ο "άλλος", διαβάζονται αυτομάτως ως εχθρική εισβολή 4. Αυτό είναι οπαδικό φίλτρο που αποφασίζει εκ των προτέρων πώς θα ακουστεί η ίδια πρόταση 5.
Η αισθητική του ύφους δεν είναι κριτήριο αλήθειας
Άλλο πράγμα είναι να κρίνω μια πρόταση και άλλο να κρίνω έναν άνθρωπο. Μια πρόταση μπορεί να είναι σωστή ακόμη κι αν ο άνθρωπος που τη λέει είναι επιλεκτικός, αντιπαθής ή υποκριτής. Είναι ο λόγος της ύπαρξης αυτού του σπουδαίου meme:
Και, αντιστρόφως, ένας άνθρωπος μπορεί να είναι συμπαθής, ήρεμος, "μεστός", να γράφει ωραία, να κρατάει χαμηλούς τόνους, και παρ’ όλα αυτά να λέει ανοησίες, μισές αλήθειες ή πράγματα πρόχειρα ντυμένα με καλό ύφος 6. Δεν είναι όλα τα γραπτά ίδια επειδή έχουν έναν ήρεμο ρυθμό και μια επίφαση σοβαρότητας. Υπάρχουν κείμενα που είναι πραγματικά δουλεμένα και υπάρχουν κείμενα που απλώς ξέρουν να μιμούνται τη δουλεμένη σκέψη. Το ότι κάτι ακούγεται πολιτισμένο δεν σημαίνει ότι είναι και διανοητικά έντιμο. Η νηφαλιότητα είναι αρετή ύφους, δεν αποτελεί εγγύηση αλήθειας.
Ακόμη κι όταν πράγματι υπάρχει αλλαγή γνώμης, δεν είναι αυτονόητο ότι είναι "πρόβλημα". Είναι φυσιολογικό μια γνώμη να αλλάζει όταν μπαίνουν νέα δεδομένα, όταν αλλάζει το πλαίσιο, ή όταν κάποιος απλώς καταλαβαίνει καλύτερα κάτι που πριν έβλεπε πρόχειρα. Το να παριστάνουμε ότι η συνέπεια σημαίνει αγκύλωση είναι μια πολύ παράξενη απαίτηση. Είναι σα να ζητάμε από τους συνομιλητές μας να μη μαθαίνουν, να μη διορθώνονται, να μη ωριμάζουν. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για ασυνέπεια, πρέπει πρώτα να ξεχωρίζουμε τη γνήσια αντίφαση από τη λογική αναθεώρηση.
Το δικαίωμα στο λάθος
Επίσης, ας μη στήνουμε έναν πήχη που ούτε οι ίδιοι μπορούμε να περάσουμε. Είναι φυσιολογικό να κάνουμε λογικά σφάλματα. Είμαστε άνθρωποι, όχι μηχανές που παράγουν θεωρήματα από αξιώματα. Το ζητούμενο δεν είναι να μη γίνει ποτέ λάθος, αλλά να καλλιεργούμε μία κουλτούρα διόρθωσης 7 . Να μπορείς να πεις "είπα μλκια", να μπορείς να ξεχωρίσεις την κριτική από την προσωπική επίθεση, και να δέχεσαι ότι το να σου δείξουν ένα σφάλμα είναι ευκαιρία να καθαρίσει η σκέψη και δεν είναι (απαραίτητα) προσβολή.
Η μνήμη του basketforum
Εδώ κολλάει και το θέμα των παλιών και των νέων χρηστών. Με παλιούς χρήστες είναι όντως πιο εύκολο να υπάρχει καλύτερη έκφραση, όχι επειδή μαγικά ξέρουν να επιχειρηματολογούν, αλλά επειδή υπάρχει μνήμη. Ξέρεις λίγο πολύ πώς σκέφτεται ο άλλος, πού έχει υπάρξει δίκαιος με "δικούς του", πού έχει παραδεχτεί λάθος, πού μιλάει ειρωνικά και πού κυριολεκτικά. Υπάρχει, αν θέλετε, ένα στοιχειώδες ερμηνευτικό πλαίσιο. Με έναν καινούριο χρήστη αυτό λείπει, και εκεί συχνά εμφανίζεται το πιο φτηνό υποκατάστατο κατανόησης που είναι η κατηγοριοποίηση. Δεν ξέρω ποιος είσαι, άρα θα αποφασίσω γρήγορα τι είσαι. Και μόλις αποφασίσω τι είσαι, θα διαβάζω όλα όσα γράφεις ως επιβεβαίωση αυτού που αποφάσισα. Είναι πολύ ανθρώπινο αυτό, δεν το λέω σαν ηθικό αμάρτημα. Αλλά είναι κακός μηχανισμός συζήτησης. Παράγει περισσότερο θόρυβο παρά διάλογο.
Εννοείται φυσικά πως αυτοί που σε βάζουν πιο γρήγορα σε κουτάκι είναι συχνά και αυτοί που θα κάνουν μάθημα περί "πληρότητας" και "επιλεκτικής ευαισθησίας". Θα σου πουν δηλαδή "γιατί δεν λες και για τα άλλα α, β, γ;", ενώ δεν ξέρουν καν αν τα έχεις πει ήδη δέκα φορές σε άλλα threads, σε άλλες περιόδους, σε άλλα contexts. Η μακροχρόνια παρουσία ενός χρήστη είναι μέρος του νοήματος όσων γράφει. Αν δεν τη γνωρίζουμε, καλό είναι να κρατάμε μια μικρή επιφύλαξη πριν βγάλουμε με στόμφο τη διάγνωση χαρακτήρα ή καταλογίσουμε υποκρισία. Η έλλειψη πληροφορίας για το ιστορικό του άλλου δεν είναι τεκμήριο ενοχής του άλλου.
Το ήθος της τριβής
Προσωπικά με ενδιαφέρει να δω αν αυτό που λες στέκει. Αν δεν στέκει, να πω γιατί. Αν στέκει αλλά είσαι επιλεκτικός, να πω κι αυτό, αλλά ως δεύτερο βήμα, όχι ως φτηνό υποκατάστατο απάντησης. Ας ελέγχουμε συνέπεια και ας κάνουμε συγκρίσεις και ας λέμε "εδώ μάλλον σε τραβάει το bias σου" αλλά να το κάνουμε σαν άνθρωποι που θέλουν να καταλάβουν και να απαντήσουν, όχι σαν άνθρωποι που ψάχνουν απλώς το σωστό κουτάκι για να πετάξουν μέσα τον άλλον και να τελειώνουν. Γιατί στο τέλος όταν μείνουν μόνο οι ταμπέλες, η διαφωνία δεν είναι πια διαφωνία και γίνεται απλώς μια πιο καλοντυμένη μορφή προκατάληψης. Σταθείτε λίγο και αναρωτηθείτε με ποιους έχετε μιλήσει/διαφωνήσει και αναρωτηθείτε αν αυτά τα άτομα γράφουν συχνά, αν έχουν καιρό να μπουν, αν πλέον δεν παίρνουν θέση.
Η ποιότητα μιας κοινότητας δεν κρίνεται από την απουσία τριβών, αλλά από το ήθος με το οποίο αυτές αντιμετωπίζονται. Δεν υπάρχει κοινότητα χωρίς συγκρούσεις. Υπάρχουν μόνο κοινότητες που μετατρέπουν τις συγκρούσεις σε ευκαιρίες για μάθηση, και κοινότητες που καταστρέφονται από αυτές.
1 Whataboutism. Μια τεχνική αντιπαράθεσης που επιχειρεί να ακυρώσει μια κριτική στρέφοντας την προσοχή σε ένα άλλο, άσχετο θέμα. Είναι λογική πλάνη γιατί η ύπαρξη ενός άλλου προβλήματος δεν αναιρεί το πρόβλημα που συζητάμε τώρα.
2 Cognitive Ease (Γνωστική ευκολία). Η σκέψη απαιτεί ενέργεια. Η ταξινόμηση σε "κουτάκια" είναι ενεργειακά φτηνή. Είναι πολύ πιο εύκολο να πεις "είναι εμπαθής" παρά να αναλύσεις 500 λέξεις επιχειρημάτων.
3 Principle of Charity (Αρχή της Επιείκειας). Στη φιλοσοφία και τη ρητορική, είναι η μεθοδολογική υπόθεση ότι το επιχείρημα του συνομιλητή μας είναι το καλύτερο δυνατό. Μας καλεί να αντιμετωπίζουμε την πιο ισχυρή εκδοχή της γνώμης του άλλου, όχι την πιο αδύναμη.
4 Εmpathy gap. Εξηγεί γιατί δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς νιώθει ο "άλλος" όταν γράφει κάτι. Δηλαδή δεν βλέπουμε ότι μπορεί να το λέει καλοπροαίρετα, γιατί είμαστε σε διαφορετική συναισθηματική κατάσταση από αυτόν.
5 In-group/Out-group Bias (Ενδοομαδική/Εξωομαδική μεροληψία). Ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να χωρίζει τον κόσμο σε "δικούς μας" και "άλλους". Όταν ένας "άλλος" γράφει στο δικό μας topic, έχουμε ισχυρή τάση να χωρίζουμε να το εκλαμβάνουμε ως απειλή, ενεργοποιώντας την άμυνα αντί για τη λογική επεξεργασία.
6 Halo Effect vs. Horn Effect. Αν κάποιος θεωρείται "καλό παιδί" (Halo) (insert λαμπρόπουλος.png), του συγχωρούμε λογικά άλματα. Αν θεωρείται "προκλητικός" (Horn), ακόμα και η πιο σωστή του παρατήρηση θα διαβαστεί ως κακοπροαίρετη.
7 Epistemic Humility (Επιστημική ταπεινότητα): η στάση ότι οι κρίσεις μας είναι αναθεωρήσιμες και ότι το λάθος δεν είναι ντροπή αλλά μόνιμη πιθανότητα της ανθρώπινης σκέψης.
Αστερίσκος: Αυτό το ποστ δεν είναι ερευνητικό σαν άλλα, είναι απλά μερικές σκέψεις στον τρόπο με τον οποίο μιλάμε και να καταθέσω τα 2 σεντς μου. Πασπαλισμένα στο κείμενο θα βρείτε footnotes με μικρούς ορισμούς των φαινομένων που περιγράφω κάπου από ψυχολογία και λογική.
Περί πληρότητας (και άλλων υπερβολικών απαιτήσεων)
Γράφει, ας πούμε, κάποιος ένα κείμενο για κάτι και αντί να σταθεί κάποιος στο αν αυτά που γράφεις είναι σωστά, υπερβολικά, ατεκμηρίωτα ή εύστοχα, η κουβέντα πάει στο "ναι, γιατί δεν γράφεις τα ίδια και για τους άλλους;" σε νανοδευτερόλεπτα. Ή επισημαίνεις ένα λάθος που είπε κάποιος και δεν συζητιέται το λάθος, αλλά το αν έχεις επισημάνει όλα τα αντίστοιχα λάθη όλων των άλλων ανθρώπων που πέρασαν ποτέ από τη ζωή του φόρουμ 1. Ή λέγεται κάτι για ένα περιστατικό και κάνει την εμφάνιση του από τον υπόνομο της ανθρώπινης λογικής το "α, τότε όμως λέγατε άλλα", λες και αυτό από μόνο του λύνει το θέμα, χωρίς να χρειάζεται να δείξεις ούτε τι ακριβώς λέγαμε, ούτε υπό ποιες συνθήκες, ούτε αν πράγματι πρόκειται για την ίδια περίπτωση.
Εκεί λοιπόν γεννιέται μια απορία για μία φάση που μοιάζουμε να την έχουμε κανονικοποιήσει ενώ είναι εντελώς παράλογη. Γράφω εγώ για το Α, γιατί μου προσάπτεις τη Β και τη Γ γνώμη; Γιατί, αντί να σταθείς σε αυτό που έχεις μπροστά σου και σου θέτω προς κρίση, μου αποδίδεις ολόκληρο πακέτο απόψεων που είτε δεν εξέφρασα είτε απλώς υποθέτεις ότι έχω; Αυτό δεν είναι έλεγχος στο επιχείρημα το οποίο έθεσα αλλά προληπτική δίκη προθέσεων. Είναι άλλο πράγμα να ελέγχεις τη συνέπεια κάποιου και άλλο να απαιτείς από αυτόν μια μόνιμη εγκυκλοπαιδική πληρότητα.
Η συνέπεια έχει να κάνει με το μέτρο κρίσης. Η πληρότητα έχει να κάνει με το πόσα πράγματα πρόλαβες ή επέλεξες να βάλεις σε ένα συγκεκριμένο ποστ. Το ότι δεν έγραψε κάποιος σε ένα κείμενο για όλα τα συναφή κακά του κόσμου δεν σημαίνει ότι αθωώνει όσα δεν ανέφερε. Είναι συνήθως κάτι πολύ πιο πεζό. Πως ένα κείμενο έχει αντικείμενο. Αν χαθεί αυτό, δεν υπάρχει συζήτηση, υπάρχει μόνο μια ακύρωση όπου κανείς δεν δικαιούται να μιλήσει για τίποτα αν δεν μιλήσει ταυτόχρονα για τα πάντα.
Φυσικά, έχει τη χάρη του καμιά φορά να ανοίγει το "τεφτέρι"
Έχει πλάκα (και μερικές φορές έχει και αξία) να ανασύρεις παλιά κείμενα για να δείξεις την ανακολουθία ορισμένων που νομίζουν ότι όλοι ξεχνάμε εύκολα. Δεν θα κάνω τον αθώο εδώ
Καμιά φορά είναι και αναγκαίο. Αλλά αυτό είναι εργαλείο που θέλει μέτρο, δεν μπορεί να είναι μόνιμος τρόπος ύπαρξης. Δεν γίνεται να συζητάμε όλοι περιμένοντας με τα receipts στη γωνία. Επειδή ακριβώς δεν γίνεται να είμαστε συνεχώς με το τεφτέρι στο χέρι, είναι καλύτερα να σχολιάζουμε πρώτα το επιχείρημα που έχουμε μπροστά μας. Αν μετά υπάρχει και θέμα ανακολουθίας, το βλέπουμε κι αυτό. Αλλά ως δεύτερο βήμα, όχι ως υποκατάστατο σκέψης.Know Your Enemy - Rage Against the Machine debate club
Το δεύτερο που θέλω να σχολιάσω είναι λίγο πιο βαθύ, γιατί έχει να κάνει με το πώς κρίνουμε τους ανθρώπους. Στην ζωή (και στο φόρουμ κατ’επέκταση που είναι το αντικείμενο αυτού του κειμένου), πολύ συχνά δεν κρίνεται αυτό που λες, αλλά αυτό που ο άλλος νομίζει ότι είσαι. Δηλαδή δεν διαβάζει την πρόταση, διαβάζει μια ταυτότητα. "Αυτός είναι Παναθηναϊκός", "αυτός είναι Ολυμπιακός", "αυτός είναι αριστερός", "αυτός έχει κόλλημα με τον Μπαρτζώκα", "αυτός έχει κόλλημα με τον Γιουρτσεβέν" wink wink nudge nudge, άρα ό,τι ακολουθεί θα ερμηνευτεί εκ των προτέρων μέσα από αυτό το κουτάκι. Είναι ένας τρόπος ανάγνωσης πολύ βολικός, γιατί σε απαλλάσσει από τον κόπο της σκέψης 2. Δεν χρειάζεται να απαντήσεις στο επιχείρημα, αρκεί να αποδώσεις κίνητρο στον ομιλητή 3. Μόνο που αυτό είναι κουβέντα για τα κίνητρα του άλλου, δεν είναι αντίλογος.
Power of the Tribe - Defqon.1 2024
Και υπάρχει κι ένα πιο συγκεκριμένο, "μπασκετοφορουμίστικο" παράδειγμα του ίδιου φαινομένου, που το βλέπουμε συχνά στα topic ομάδων. Το γνωστό "μην έρχεστε εδώ και προκαλείτε". Προφανώς υπάρχουν όντως περιπτώσεις που κάποιος μπαίνει μόνο για να ρίξει λάδι στη φωτιά. Αλλά πολλές άλλες φορές αυτό που βαφτίζεται "πρόκληση" δεν είναι το περιεχόμενο του σχολίου, είναι η ταυτότητα αυτού που το γράφει. Δηλαδή δεν κρίνεται τόσο το τι ειπώθηκε, όσο το ποιος το είπε και σε ποιο "γήπεδο" το είπε. Αν τα ίδια ακριβώς λόγια είχαν γραφτεί από κάποιον "δικό μας", συχνά θα διαβάζονταν ως πείραγμα, παρατήρηση ή και λογική ένσταση. Όταν τα γράφει ο "άλλος", διαβάζονται αυτομάτως ως εχθρική εισβολή 4. Αυτό είναι οπαδικό φίλτρο που αποφασίζει εκ των προτέρων πώς θα ακουστεί η ίδια πρόταση 5.
Η αισθητική του ύφους δεν είναι κριτήριο αλήθειας
Άλλο πράγμα είναι να κρίνω μια πρόταση και άλλο να κρίνω έναν άνθρωπο. Μια πρόταση μπορεί να είναι σωστή ακόμη κι αν ο άνθρωπος που τη λέει είναι επιλεκτικός, αντιπαθής ή υποκριτής. Είναι ο λόγος της ύπαρξης αυτού του σπουδαίου meme:
Και, αντιστρόφως, ένας άνθρωπος μπορεί να είναι συμπαθής, ήρεμος, "μεστός", να γράφει ωραία, να κρατάει χαμηλούς τόνους, και παρ’ όλα αυτά να λέει ανοησίες, μισές αλήθειες ή πράγματα πρόχειρα ντυμένα με καλό ύφος 6. Δεν είναι όλα τα γραπτά ίδια επειδή έχουν έναν ήρεμο ρυθμό και μια επίφαση σοβαρότητας. Υπάρχουν κείμενα που είναι πραγματικά δουλεμένα και υπάρχουν κείμενα που απλώς ξέρουν να μιμούνται τη δουλεμένη σκέψη. Το ότι κάτι ακούγεται πολιτισμένο δεν σημαίνει ότι είναι και διανοητικά έντιμο. Η νηφαλιότητα είναι αρετή ύφους, δεν αποτελεί εγγύηση αλήθειας.
Ακόμη κι όταν πράγματι υπάρχει αλλαγή γνώμης, δεν είναι αυτονόητο ότι είναι "πρόβλημα". Είναι φυσιολογικό μια γνώμη να αλλάζει όταν μπαίνουν νέα δεδομένα, όταν αλλάζει το πλαίσιο, ή όταν κάποιος απλώς καταλαβαίνει καλύτερα κάτι που πριν έβλεπε πρόχειρα. Το να παριστάνουμε ότι η συνέπεια σημαίνει αγκύλωση είναι μια πολύ παράξενη απαίτηση. Είναι σα να ζητάμε από τους συνομιλητές μας να μη μαθαίνουν, να μη διορθώνονται, να μη ωριμάζουν. Αν θέλουμε να μιλάμε σοβαρά για ασυνέπεια, πρέπει πρώτα να ξεχωρίζουμε τη γνήσια αντίφαση από τη λογική αναθεώρηση.
Το δικαίωμα στο λάθος
Επίσης, ας μη στήνουμε έναν πήχη που ούτε οι ίδιοι μπορούμε να περάσουμε. Είναι φυσιολογικό να κάνουμε λογικά σφάλματα. Είμαστε άνθρωποι, όχι μηχανές που παράγουν θεωρήματα από αξιώματα. Το ζητούμενο δεν είναι να μη γίνει ποτέ λάθος, αλλά να καλλιεργούμε μία κουλτούρα διόρθωσης 7 . Να μπορείς να πεις "είπα μλκια", να μπορείς να ξεχωρίσεις την κριτική από την προσωπική επίθεση, και να δέχεσαι ότι το να σου δείξουν ένα σφάλμα είναι ευκαιρία να καθαρίσει η σκέψη και δεν είναι (απαραίτητα) προσβολή.
Η μνήμη του basketforum
Εδώ κολλάει και το θέμα των παλιών και των νέων χρηστών. Με παλιούς χρήστες είναι όντως πιο εύκολο να υπάρχει καλύτερη έκφραση, όχι επειδή μαγικά ξέρουν να επιχειρηματολογούν, αλλά επειδή υπάρχει μνήμη. Ξέρεις λίγο πολύ πώς σκέφτεται ο άλλος, πού έχει υπάρξει δίκαιος με "δικούς του", πού έχει παραδεχτεί λάθος, πού μιλάει ειρωνικά και πού κυριολεκτικά. Υπάρχει, αν θέλετε, ένα στοιχειώδες ερμηνευτικό πλαίσιο. Με έναν καινούριο χρήστη αυτό λείπει, και εκεί συχνά εμφανίζεται το πιο φτηνό υποκατάστατο κατανόησης που είναι η κατηγοριοποίηση. Δεν ξέρω ποιος είσαι, άρα θα αποφασίσω γρήγορα τι είσαι. Και μόλις αποφασίσω τι είσαι, θα διαβάζω όλα όσα γράφεις ως επιβεβαίωση αυτού που αποφάσισα. Είναι πολύ ανθρώπινο αυτό, δεν το λέω σαν ηθικό αμάρτημα. Αλλά είναι κακός μηχανισμός συζήτησης. Παράγει περισσότερο θόρυβο παρά διάλογο.
Εννοείται φυσικά πως αυτοί που σε βάζουν πιο γρήγορα σε κουτάκι είναι συχνά και αυτοί που θα κάνουν μάθημα περί "πληρότητας" και "επιλεκτικής ευαισθησίας". Θα σου πουν δηλαδή "γιατί δεν λες και για τα άλλα α, β, γ;", ενώ δεν ξέρουν καν αν τα έχεις πει ήδη δέκα φορές σε άλλα threads, σε άλλες περιόδους, σε άλλα contexts. Η μακροχρόνια παρουσία ενός χρήστη είναι μέρος του νοήματος όσων γράφει. Αν δεν τη γνωρίζουμε, καλό είναι να κρατάμε μια μικρή επιφύλαξη πριν βγάλουμε με στόμφο τη διάγνωση χαρακτήρα ή καταλογίσουμε υποκρισία. Η έλλειψη πληροφορίας για το ιστορικό του άλλου δεν είναι τεκμήριο ενοχής του άλλου.
Το ήθος της τριβής
Προσωπικά με ενδιαφέρει να δω αν αυτό που λες στέκει. Αν δεν στέκει, να πω γιατί. Αν στέκει αλλά είσαι επιλεκτικός, να πω κι αυτό, αλλά ως δεύτερο βήμα, όχι ως φτηνό υποκατάστατο απάντησης. Ας ελέγχουμε συνέπεια και ας κάνουμε συγκρίσεις και ας λέμε "εδώ μάλλον σε τραβάει το bias σου" αλλά να το κάνουμε σαν άνθρωποι που θέλουν να καταλάβουν και να απαντήσουν, όχι σαν άνθρωποι που ψάχνουν απλώς το σωστό κουτάκι για να πετάξουν μέσα τον άλλον και να τελειώνουν. Γιατί στο τέλος όταν μείνουν μόνο οι ταμπέλες, η διαφωνία δεν είναι πια διαφωνία και γίνεται απλώς μια πιο καλοντυμένη μορφή προκατάληψης. Σταθείτε λίγο και αναρωτηθείτε με ποιους έχετε μιλήσει/διαφωνήσει και αναρωτηθείτε αν αυτά τα άτομα γράφουν συχνά, αν έχουν καιρό να μπουν, αν πλέον δεν παίρνουν θέση.
Η ποιότητα μιας κοινότητας δεν κρίνεται από την απουσία τριβών, αλλά από το ήθος με το οποίο αυτές αντιμετωπίζονται. Δεν υπάρχει κοινότητα χωρίς συγκρούσεις. Υπάρχουν μόνο κοινότητες που μετατρέπουν τις συγκρούσεις σε ευκαιρίες για μάθηση, και κοινότητες που καταστρέφονται από αυτές.
1 Whataboutism. Μια τεχνική αντιπαράθεσης που επιχειρεί να ακυρώσει μια κριτική στρέφοντας την προσοχή σε ένα άλλο, άσχετο θέμα. Είναι λογική πλάνη γιατί η ύπαρξη ενός άλλου προβλήματος δεν αναιρεί το πρόβλημα που συζητάμε τώρα.
2 Cognitive Ease (Γνωστική ευκολία). Η σκέψη απαιτεί ενέργεια. Η ταξινόμηση σε "κουτάκια" είναι ενεργειακά φτηνή. Είναι πολύ πιο εύκολο να πεις "είναι εμπαθής" παρά να αναλύσεις 500 λέξεις επιχειρημάτων.
3 Principle of Charity (Αρχή της Επιείκειας). Στη φιλοσοφία και τη ρητορική, είναι η μεθοδολογική υπόθεση ότι το επιχείρημα του συνομιλητή μας είναι το καλύτερο δυνατό. Μας καλεί να αντιμετωπίζουμε την πιο ισχυρή εκδοχή της γνώμης του άλλου, όχι την πιο αδύναμη.
4 Εmpathy gap. Εξηγεί γιατί δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς νιώθει ο "άλλος" όταν γράφει κάτι. Δηλαδή δεν βλέπουμε ότι μπορεί να το λέει καλοπροαίρετα, γιατί είμαστε σε διαφορετική συναισθηματική κατάσταση από αυτόν.
5 In-group/Out-group Bias (Ενδοομαδική/Εξωομαδική μεροληψία). Ο εγκέφαλός μας είναι προγραμματισμένος να χωρίζει τον κόσμο σε "δικούς μας" και "άλλους". Όταν ένας "άλλος" γράφει στο δικό μας topic, έχουμε ισχυρή τάση να χωρίζουμε να το εκλαμβάνουμε ως απειλή, ενεργοποιώντας την άμυνα αντί για τη λογική επεξεργασία.
6 Halo Effect vs. Horn Effect. Αν κάποιος θεωρείται "καλό παιδί" (Halo) (insert λαμπρόπουλος.png), του συγχωρούμε λογικά άλματα. Αν θεωρείται "προκλητικός" (Horn), ακόμα και η πιο σωστή του παρατήρηση θα διαβαστεί ως κακοπροαίρετη.
7 Epistemic Humility (Επιστημική ταπεινότητα): η στάση ότι οι κρίσεις μας είναι αναθεωρήσιμες και ότι το λάθος δεν είναι ντροπή αλλά μόνιμη πιθανότητα της ανθρώπινης σκέψης.
με ό,τι και αν λέγετε, ακούγετε ή γράφετε από τους "δεσποτάδες" της ομάδας σου.
BasketForum – Ιστορικό Αρχείο